Kota Kinabalu: Kedua-dua penceramah tidak pasti mengapa landasan kereta api yang dahulunya menghubungkan Melalap, Tenom ke Jesselton Wharf dibuka. Namun, mereka berpendapat bahawa adalah satu kelebihan sekiranya terdapat sistem trem seperti di Hong Kong dan Australia yang bergerak ulang-alik dari Putatan, Kepayan ke Kota Kinabalu, yang boleh meningkatkan minat pelancong.
Selain Hong Kong, menurut Lo, hanya kereta api kargo yang menguntungkan.
Lo berkata perkhidmatan kereta api Sabah tidak boleh diharap. Jika perkhidmatan itu boleh diharap, rakyat akan menggunakannya, walaupun kerajaan negeri perlu memberikan subsidi kepada perkhidmatan kereta api komuter sebagai perkhidmatan kepada masyarakat dan kini kebanyakan barang dihantar melalui lori.
“Kereta api komuter tidak membawa keuntungan,” kata Lo, sambil menyentuh insiden-insiden lepas seperti tren tergelincir, tanah runtuh yang menyekat laluan Tenom-Beaufort, dengan ramai penduduk kampung menggunakan sistem troli buatan sendiri di atas landasan kereta api.
Beliau berkata logistik – pelabuhan yang baik dan cekap, rangkaian jalan raya yang baik, kereta api, dan kemudahan gudang sangat penting untuk pembangunan industri.
Kementerian Perindustrian telah mengumumkan tiga taman perindustrian, dan pihak pengurusan mahu mengawal pembangunan dengan membekalkan kuasa dan bekalan air sendiri.
Pihak berkuasa utiliti yang hanya mahu melindungi kepentingan masing-masing serta kerajaan negeri perlu bekerjasama dan menjayakan pembangunan ini.
Tidak diketahui berapa banyak lagi kajian kebolehlaksanaan yang perlu dilakukan untuk pembinaan jambatan Labuan, jika ia dihubungkan dengan kereta api berkelajuan tinggi, Lapangan Terbang Antarabangsa Labuan boleh digunakan sebagai satu lagi lapangan terbang yang berkhidmat untuk Sabah.
Raja juga bercakap tentang keperluan untuk pemulihan bandar sebagai trend seterusnya “kerana banyak bangunan sebenarnya sudah semakin uzur dan menghampiri penghujung jangka hayatnya.”
Beliau merujuk kepada pengalamannya dalam mengurus bangunan lama dan kes Kompleks Membeli-Belah Sinsuran di ibu negeri, yang sesuai untuk dijadikan kawasan pembangunan semula hotel komersial.
Raja berpendapat bahawa Enakmen Pegangan Subsidiari Tanah adalah undang-undang lapuk yang perlu dikemas kini dengan menurunkan ambang persetujuan sebulat suara daripada 100 peratus untuk meluluskan pembangunan semula bangunan lama.
“Kita tidak menggunakan Akta Pengurusan Strata atau Akta Pembaharuan Bandar seperti di Semenanjung Malaysia,” katanya.
Beliau menggesa agar tanah disediakan oleh kerajaan negeri atau agensinya untuk skim perumahan sosial, dan tidak bergantung kepada pemaju untuk menyediakan perumahan mampu milik.
Kedua-dua penceramah menekankan kepentingan mempunyai maklumat yang menyeluruh mengenai potensi sumber di semua kawasan tanah negeri serta pelan tempatan dan struktur yang digazetkan dengan data pemodelan maklumat bangunan (BIM), peta digital, data geospatial, dan pemetaan utiliti untuk pembangunan baharu, agar bersedia untuk peluang pembangunan, selain pembiayaan.
Dengan data yang diselaraskan dan maklumat yang dikemas kini, ia akan memperkukuhkan pembangunan yang betul dan lebih baik.
Ini akan menjimatkan banyak kos dalam jangka panjang bagi perancangan negeri yang bertanggungjawab dan berkesan yang sangat penting untuk pembangunan Sabah.
