KUCHING: Simposium Negeri Borneo kedua yang diadakan di Muzium Budaya Borneo yang disertai oleh ahli politik dan NGO dari Sabah dan Sarawak menerima tujuh resolusi, Sabtu.
Ini adalah:
- Negeri-Negeri Borneo diperuntukkan sekurang-kurangnya 35 peratus daripada kerusi Parlimen;
- wakil dari Negeri-Negeri Borneo dimasukkan ke dalam semua agensi penggubal dasar fiskal dan monetari;
- Kerajaan Persekutuan membayar Sabah 40 peratus hasil seperti yang dinyatakan dalam Perjanjian Malaysia 1963;
- penurunan kuasa penuh pendidikan kepada Negeri-Negeri Borneo dilaksanakan dengan segera dengan pembiayaan penuh daripada Kerajaan Persekutuan;
- kerajaan Negeri-Negeri Borneo bekerjasama untuk mewujudkan “Sekolah Ekonomi dan Sains Politik Borneo” untuk mendidik dan melatih generasi pemimpin akan datang;
- semua dana Persekutuan untuk Negeri-Negeri Borneo dipindahkan kepada kumpulan wang disatukan masing-masing untuk melaksanakan projek secara bebas;
- pembiayaan sama rata diberikan kepada semua badan agama di Sarawak dan Sabah.
Timbalan Ketua Menteri Sabah merangkap Menteri Pertanian dan Perikanan Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan berkata Kerajaan Sabah telah melakukan usaha terbaik untuk menuntut hak pemberian khas 40 peratus hasil negeri.
Beliau mencadangkan Sabah terlebih dahulu hasil yang diperoleh daripada negeri itu sebelum menyerahkannya kepada persekutuan.
“Kami meminta data sebanyak lapan kali daripada pihak berkuasa persekutuan kerana mereka mempunyai angkanya, tetapi mereka tidak menjawab permintaan kami,” katanya pada simposium bertema “Merealisasikan Impian dan Visi Rakyat Negeri Borneo” di Auditorium Muzium Budaya Borneo, di sini.
“Lapan kali kami minta. Kami belum pergi kepada pentaksir bebas. Kami mungkin perlu berbuat demikian. Pilihan raya akan datang. Beri kami pendapat anda,” katanya.
Dr Jeffrey mencadangkan Sabah mencari formula seperti yang dicadangkan oleh bekas presiden Persatuan Undang-Undang Sabah (SLS) Datuk Roger Chin, bukannya rundingan tidak berkesudahan terhadap isu-isu yang tidak boleh dirunding, dan Sabah perlu mengutip hasilnya sendiri sebelum menyerahkan 60 peratus kepada tabung persekutuan.
Dr Jeffrey ialah penceramah pertama. Simposium itu dianjurkan oleh NGO iaitu, ‘The Sarawak Initiatives’ (TSI) dan ‘Sabah Action Body Advocating Rights’ (Sabar) untuk meningkatkan kecelikan politik dan kesedaran dalam kalangan akar umbi Sabah dan Sarawak.
Dirasakan bahawa terdapat rasa tidak puas hati tentang perkongsian sumber yang tidak saksama dan kekurangan federalisme fiskal kerana Sabah dan Sarawak tidak mendapat apa yang dijanjikan semasa pembentukan Malaysia dengan Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura pada 1963 sebagai rakan kongsi sama rata.
Bekas Peguam Besar Negeri Sarawak Dato Sri J. C. Fong berkata ia sia-sia untuk terus berunding dan pada masa yang sama tidak melakukan sesuatu yang membina.
Beliau mencadangkan masanya sudah tiba untuk mula mengumpul apa-apa pendapatan hasil yang mungkin dalam kawalan negeri yang boleh diambil sebagai langkah terbaik untuk mencapai kemajuan dalam apa yang disifatkan oleh Profesor James Chin mengenai situasi itu sebagai “No money, No talk.”
Dr Jeffrey meminta lebih 250 peserta hadirin untuk memberi tumpuan kepada banyak isu dan pelanggaran MA63, dan mencadangkan apa yang boleh dilakukan, selain daripada pergi ke mahkamah, atau pergi ke jalanan.
Dr Jeffrey dalam pembentangannya “Status Rundingan mengenai MA63” menggambarkan dirinya sebagai “lelaki yang sangat kecewa” dengan perkara itu yang berlarutan selama lebih 60 tahun. Bermula dengan penceritaannya mengenai pembentukan Malaysia yang tergesa-gesa sehingga penahanannya di bawah ISA kerana membangkitkan tuntutan Perjanjian Malaysia 1963 (hak MA63), sehingga pengalamannya dengan semua perdana menteri baru-baru ini “kembali kepada tabiat buruk” yang membawa kepada tiada penyelesaian, dengan taktik pecah dan perintah dalam layanan terhadap Sabah dan Sarawak.
Beliau sekali lagi mendakwa bekas Perdana Menteri Tun Dr Mahathir memberitahunya supaya tidak mengajar rakyat Sabah tentang apa yang mereka tidak tahu mengenai perkara itu, dan bahawa hal-ehwal tanah harus berada di bawah kawalan persekutuan.
Beliau diminta untuk menjadi Ketua Menteri Sabah dan bukan abangnya (Pairin), tetapi dia menolak secara prinsip kerana dia bukan ketua partinya yang diketuai abangnya ketika itu.
Beliau berkata pada 1976, Sabah dan Sarawak dijadikan negeri ke-12 dan ke-13 Tanah Melayu, maka tidak ada Malaysia. Sementara tidak lama selepas insiden Double Six, seminggu selepas itu, Malaysia Timur telah didorong untuk menyerahkan sumber minyak dan gas mereka.
“Banyak perkara yang berlaku pada 1976,” kata Dr Jeffrey, sambil membuat kesimpulan bahawa selepas Timbalan PM Tun Dr Ismail dan Tun Abdul Razak meninggal dunia, MA63 juga “hilang” bersama dengan “kehilangan hak dan sumber minyak dan gas kita, dan lain-lain”.
Terdapat rasa tidak puas hati tentang perkongsian sumber tidak saksama dan tiadanya federalisme fiskal kerana Sabah dan Sarawak tidak menerima bahagian manfaat kewangan yang sah dan saksama hasil sumbangan mereka kepada tabung persekutuan daripada petroleum.
Mereka juga tidak berpuas hati dengan kecenderungan pihak berkuasa persekutuan untuk memusatkan pembuatan keputusan sehingga menjejaskan autonomi negeri.
Mengenai status rundingan MA63, daripada 29 isu pada 28 Mei 2024, 11 isu dianggap selesai.
Satu disifatkan separa selesai, iaitu berhubung Pemberian Khas untuk Sabah dan Sarawak di bawah Perkara 112D (RM300 juta). Empat tidak diselesaikan tetapi dengan keputusan sudah dibuat. Sembilan tidak diselesaikan tetapi dalam perbincangan. Empat perkara tidak diselesaikan dengan pihak berkuasa persekutuan dan negeri sama-sama tidak bersetuju pada ketika ini.
Dr Jeffrey mengeluh bahawa selepas Singapura keluar daripada Persekutuan Malaysia pada 1965, kerajaan persekutuan ketika itu menguasai 75 peratus kerusi parlimen dan Malaysia Timur hanya 25 peratus kerusi parlimen tanpa bahagian kerusi parlimen Singapura untuk menghalang parti politik Malaysia Barat memiliki dua pertiga daripada kerusi parlimen:
“Malah mereka boleh mengubah Perlembagaan Persekutuan untuk menghakis hak-hak kita.”
Beliau berkata rakyat yang mengundi parti-parti di Malaysia Barat akan menghakis lanjut hak kita. Dr Jeffrey dan bekas presiden Persatuan Undang-undang Sabah (SLS) Datuk Roger Chin menyatakan bahawa rayuan Peguam Negara persekutuan terhadap saman 40 peratus menimbulkan persoalan tentang keikhlasan Kerajaan Persekutuan untuk menyelesaikan isu itu dalam semangat MA63.
Peruntukan MA63 mesti dilaksanakan dengan berkesan, khususnya cadangan Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) kerana tanpa Sabah dan Sarawak, Malaysia tidak akan wujud, katanya.
